مراقب همه، جز خودت هستی؟!
طرحواره ایثار؛ اگر دیگران را در اولویت قرار ندهید، مضطرب می شوید. اما چه کسی از شما مراقبت می کند؟
نکات کلیدی
- افراد دارای طرحواره ایثار در قبال درد دیگران احساس مسئولیت می کنند و نمی توانند بدون تلاش برای حل مشکل دیگران آسوده بگیرند.
- طرحواره ایثار از زندگی در موقعیتی ناشی می شود که زودتر از موعد و بیشتر از توان مسئولیت ها به عهده فرد گذاشته شود.
- تفاوت بین طرحواره ایثار و به اندازه کافی دلسوز بودن، صرفا داشتن مرزهای سالم است.
این مقاله بخشی از طرحوارهها یعنی قسمتی از 18 طرحوارهای را که در ابتدا توسط جفری یانگ بیان شده بود، پوشش میدهد. اما من در این مقاله علاوه بر تعاریف اصلی یانگ، بر اساس تجربه بالینی خودم، برداشت شخصیم را از این مفاهیم ارائه میدهم. برای اطلاعات بیشتر در مورد سایر طرحواره ها، که من آن را DNA شخصیت شما می نامم،این جا کلیک کنید. این مجموعه توصیف می کند که داشتن هر طرحواره چه ویژگی هایی دارد، چگونه به آن توجه کنید و چگونه آن را مدیریت کنید.
آیا وقتی افرادی که برایتان مهم هستند آسیب می بینند، حتی با وجود اینکه تقصیر شما نیست، نسبت به خودتان احساس بدی دارید؟ همه ما نسبت به دیگران احساس همدلی می کنیم. اما افراد دارای طرحواره ایثار در قبال درد دیگران احساس مسئولیت شدید می کنند و تحمل آن بدون تلاش برای رفع درد آن ها سخت است. شما نیاز شدیدی به از بین بردن آن درد یا ناراحتی احساس میکنید و اگر این کار را نکنید شدیدا به خودتان سخت می گیرید؛ خودتان را سرزنش می کنید، از خود انتقاد کرده و حتی خودتان را تحقیر می کنید.
علل طرحواره ایثار
مانند همه طرحوارهها، این طرحواره در طول تجربه دوران کودکی شکل میگیرد و برای کودک به عنوان راهی برای یادگیری «قوانین» و نحوه عملکرد زندگی در خانواده است. طرحواره ها ریشه در احساسات و هیجانات دارند و تا بزرگسالی با ما می مانند.
طرحواره ایثار از زندگی در موقعیتی ناشی می شود که زودتر از موعد و بیشتر از توان مسئولیت ها به عهده فرد گذاشته شود. به عنوان یک کودک، ممکن است مجبور شده باشید از یک بزرگسال، مانند والدینی که با چالش های ذهنی یا جسمی درگیر بوده، مراقبت کنید. این می تواند شامل بیماری های جسمی خیلی دشوار یا پدر و مادری که با افسردگی دست و پنجه می کنند باشد. یا مسئولیت سایر خواهر و برادرها به عهده شما گذاشته شود در حالی که خودتان همچنان کودک هستید.
منطق کودک از چنین طرحواره ای تکان دهنده و غم انگیز است: “اگر فقط از والدینم مراقبت کنم، آنقدر بهتر خواهند شد که از من مراقبت کنند.” این یک بار سنگین برای یک کودک است، و خطرات آن زیاد است، زیرا اعتقاد این است: “اگر من از والدینم مراقبت نکنم، آنها خوب نشده و این تقصیر من خواهد بود!” ممکن است در کودکی این جمله را به صراحت به خود نگفته باشید، اما می توان حدس زد که احساسات شما در آن زمان چگونه تجربه شده است.
با گذشت زمان، فردی که درگیر این طرحواره است شروع به احساس نیاز شدید به مراقبت از دیگران و احساس مسئولیت در قبال آنها می کند. انگار که حضور در کنار دیگران و کمک به آن ها فراخوانی است که نمی تواند رد کند.
شاید شما با طرحواره اطاعت که شباهت های زیادی با طرحواره ایثار دارد آشنا باشید. با این حال، تفاوت این است که با اطاعت، کودک نسبت به رابطه مراقبتی احساس ترس یا گناه عمیقی میکرد، زیرا بزرگسال از نظر عاطفی غفلت داشت و کودک را مورد آزار یا سوءاستفاده قرار می داد. در طرحواره ایثار، هیچ اجبار آشکاری وجود ندارد. کودک فقط می خواهد کمک کند. بنابراین، اغلب بزرگسالانی که طرحواره ایثار دارند، خشم یا رنجش ناشی از طرحواره اطاعت را احساس نمی کنند. در هر صورت، افراد دارای طرح واره ایثار فقط آرزو می کنند که بتوانند کارهای بیشتری انجام دهند. انگار که آنها هرگز کافی نیستند.
8 نشانه که ممکن است طرحواره ایثارگری داشته باشید
- درد عاطفی دیگران را تا حدی غیرقابل تحمل میدانید که تا وقتی که کمک کنید راحت نمی شوید.
- شما ممکن است واکنشهای شدید مشابهی نسبت به حیواناتی که در مضیقه هستند داشته باشید.
- به خاطر داشتن نیازهای خود احساس گناه و خودخواهی می کنید.
- نه گفتن برایتان شدید سخت است.
- برای شما سخت است که در مورد خودتان صحبت کنید.
- وقتی دیگران سعی می کنند به شما کمک کنند، مضطرب و آشفته می شوید.
- متوجه میشوید که مردم از شما سوء استفاده میکنند اما احساس میکنید نمیتوانید در آن مورد کاری کنید.
- به دلیل برآورده نشدن اغلب نیازهایتان احساس می کنید که به طور مزمن همیشه نادیده گرفته شده اید.
مقابله درست با طرحواره ایثار
ممکن است در حال خواندن طرحواره ایثار و از خود گذشتگی باشید و فکر کنید: “چه اشکالی دارد که نسبت به مردم و حیوانات دلسوزی کرده و بخواهیم کمک کنیم؟” و پاسخ این است: هیچ مشکلی وجود ندارد! تفاوت بین طرحواره ایثار و فقط دلسوز بودن، در مرزهای سالم است. وقتی مرزهای ضعیفی دارید، رفتار ایثارگرانه باعث عدم تعادلی می شود که در آن فرد کمک کننده از عدم توجه به خود رنج می برد. خسته و ناامید شده و مورد سوء استفاده دیگران قرار می گیرد. و این پویایی می تواند منجر به مرتبط کردن کار دلسوزانه با ناراضی بودن و ناکام ماندن شود که کاهش توانایی فرد را به همراه دارد.
در سطح شخصی تر، طرحواره ایثار هزینه ای به قیمت فرصت ها دارد. با فدا کردن زمان و تلاش خود برای دیگران به گونهای که از خودتان سلب میشود، متوجه میشوید که زمان در حال سپری شدن است و در زمینههای کلیدی مانند استراحت، سرگرمیها یا رضایت شخصی را آنطور که میخواهید تجربه نمیکنید.
مهمتر از همه، افراد دارای طرحواره ایثار در سطح نیاز عاطفی نادیده گرفته می شوند:
- آیا دیگران به اندازه کافی از شما حمایت می کنند؟
- آیا دیگران از شما قدردانی می کنند؟
- آیا پرورش عاطفی را از جانب دیگرانی که با شما به گونه ای رفتار میکنند که احساسات شما را مهم و معتبر می دانند، میپذیرید؟
شما می توانید بر محدودیت های طرحواره ایثار غلبه کنید و در عین حال به ارزش های خود پایبند باشید و شفقت خود را حفظ کنید. برای چنین تعادلی نیازمند این پنج مرحله هستیم:
1_ بخش هایی از زندگی را در نظر بگیرید که با وجود اینکه دیگران حقیقتا به کمک شما نیاز ندارند شما بازهم برایشان فداکاری می کنید تا احساس خوبی درونتان ایجاد شود. این جا همان جایی است که بهتر است سعی کنید آنها را محدود کرده تا وقت آزاد بیشتری برای خود فراهم کنید.
2_ فهرستی از کارهایی که دوست دارید در زندگی خود انجام دهید، اما به تعویق می اندازید، تهیه کنید و سپس با استفاده از یک برنامه ریزی یا پلنر، از زمان های ذخیره خود برای انجام دادنشان کمک بگیرید.
3_ به خود یادآوری کنید که برای دریافت عشق و برآورده شدن نیازتان به محبت، نیازی به فداکاری ندارید. شما لایق آن چیزها هستید بدون اینکه معامله ای در باشد.
4_ در مورد چگونگی پیدا کردن معنای زندگیتان شروع به نوشتن کنید. این امکان را به خود بدهید که بتوانید شخص خوبی باشید و در عین حال مراقب خود باشید و مراقبت دیگران را بپذیرید.
5_ زمانی که فکر میکنید مورد استثمار قرار میگیرید یا از شما سوء استفاده میشود، ایستادگی را تمرین کنید. از قدم های کوچک شروع کنید و رو به جلو حرکت کنید.
6_ از یک درمانگر متخصص در این زمینه کمک بگیرید. شاید همین بتواند به عنوان اولین قدم در درخواست و پذیرش کمک از جانب دیگری باشد.
ما کنارتان هستیم. هرجای دنیا که هستید، کافیست بر روی لینک زیر کلیک کرده و با ما ارتباط بگیرید.
تالیف و ترجمه توسط تیم متخصص سرشت برساد
منابع:
Learn more in my book, Your Coping Skills Aren’t Working: How to Break Free From the Habits That Once Helped You But Now Hold You Back.
https://www.psychologytoday.com/us/blog/flipping-out/202211/take-care-everyone-yourself-self-sacrifice-schema