طرحواره چیست؟
تمام حرکات و انتخاب های شما ممکن است توسط این 18 طرحواره کنترل شود.
این باورها می توانند زندگی شما را تحت تاثیر قرار دهند بدون اینکه حتی لحظه ای متوجه آن ها شوید!
نکات کلیدی
- 18 طرحواره مختلف وجود دارد که اگر در دوران کودکی ایجاد شوند، ممکن است بر نحوه نگرش فرد به جهان تأثیر ناخوشایندی داشته باشند.
- ممکن است یک فرد حتی متوجه نشود که طرحواره هایی دارد. در واقع، ایدئولوژی ها ممکن است کاملاً عادی به نظر برسد.
- هنگامی که یک فرد از طرحواره های خود آگاه می شود، می تواند تصمیم بگیرد که چگونه می خواهد به آنها پاسخ دهد و با آنها مبارزه کند.
آیا قبلاً در مورد طرحواره چیزی شنیده اید؟ طرحواره یک الگوی منفی پایدار است که در دوران کودکی یا نوجوانی ایجاد می شود و در طول زندگی ما ادامه داشته و گسترش می یابد.
ما جهان را از دریچه طرحواره های خود تجربه می کنیم. به طور معمول، شما این باورها را بدون تردید می پذیرید و حتی ممکن است از وجود آنها آگاه نباشید. آنها برای بقای خود بسیار تلاش می کنند و در برابر تغییر بسیار مقاوم هستند، اما با درمان مناسب می توانید آنها را تغییر دهید.
به عنوان مثال، اگر کودکی براساس یک طرحواره باور داشته باشد که به اندازه کافی خوب نیست، به ندرت این باور را به چالش می کشد، حتی در بزرگسالی. آنها میتوانند پرفروشترین نویسنده مجموعهای از کتابهای مشهور باشند و همچنان با این باور که ناکافی هستند به خانهشان برگردند. جالب است بدانید طرحواره ها سعی می کنند تجربیات شما را شکل دهند و شما را تشویق کنند که به گونه ای زندگی کنید که به بقای آن ها کمک کند.
طرحواره ها زمانی شکل می گیرند که نیازهای ما در دوران کودکی به درستی برآورده نشود. طرحواره ها که به عنوان خدمتگزارانی برای خود خود عمل می کنند، اغلب از ارضای این نیازها در بزرگسالی جلوگیری می کنند.
روابط مثال خوبی برای چگونگی ادامه دار بودن طرحواره ها هستند. اگر دلبستگی ایمن با مراقبان دوران کودکی خود نداشته باشیم، اغلب متوجه می شویم که این الگوها در روابط بزرگسالی ما نیز تکرار می شوند. طرحواره درمانی برای اولین بار در سال 1990 معرفی شد که شامل 18 طرحواره می باشد. پیشنهاد می کنیم طرحواره هایی را که برای شما یا کسی که می شناسید آشنا به نظر می رسند، یادداشت کنید. فراموش نکنید که آگاهی یک مهارت است!
1_ طرحواره محرومیت هیجانی
این طرحواره به این باور اشاره دارد که نیازهای عاطفی اولیه شما هرگز برآورده نمی شوند. این نیازها را می توان در سه دسته پرورش، همدلی و حمایت قرار داد. پرورش به نیازهایی مانند نوازش، محبت یا عشق مربوط می شود. همدلی نیاز ما به احساس درک شدن است و حمایت شامل راهنمایی یا مشاوره و حفاظت است. این طرحواره اغلب در بزرگسالانی ایجاد میشود که در کودکی والدین دورتر و یا سردتری داشتند که به اندازه کافی به نیازهای عاطفی فرزندشان توجه نمیکردند.
2_ طرحواره رها شدگی/بی ثباتی
اگر ترس از رها شدن دارید، احتمالا این یکی از طرحواره های غالب شماست. به طور معمول، افراد دارای این طرحواره بر این باورند که به زودی هر کسی را که با او وابستگی عاطفی ایجاد کنند، از دست خواهند داد. ریشه های تحولی این طرحواره در کودکی ممکن است به مسائل و شرایط مختلفی مربوط شود. آیا حادثه ای در خاطرات دوران کودکی و نوجوانی شما وجود داشته است که آسیب زیادی به شما وارد کند ؟ (مثلاً مرگ یکی از مراقبین اولیه). آیا والدینی داشتید که در رسیدگی به نیازهای شما همسو نبوده اند و یا ثبات نداشته و رفتارشان قابل پیش بینی نبود؟
3_ طرحواره بی اعتمادی/بدرفتاری
این طرحواره به این انتظار اشاره دارد که دیگران عمداً به نحوی از شما سوء استفاده کنند. افراد مبتلا به این طرحواره همواره منتظر هستند که دیگران به آنها صدمه بزنند، دورشان بزنند، تحقیر کنند یا از آنها سوء استفاده کنند و اغلب فکر حمله اولیه و یا انتقام پایان کار در ذهنشان می چرخد.
4_ طرحواره انزوای اجتماعی/بیگانگی
این طرحواره به این باور اشاره دارد که فرد در این جهان منزوری است و یا عضوی از هیچ جامعه ای محسوب نمی شود. این باور اغلب ناشی از تجربیاتی است که آن ها درکودکی دارند. تجربیاتی که به آن ها نشان می دهند متفاوت از سایر کودکان هستند.
5_ طرحواره نقص / شرم
این طرحواره به این باور اشاره دارد که شما عمیقاً ناقص هستید و اگر دیگران نزدیکتان شوند، متوجه این موضوع شده و شما را ترک خواهند کرد. این احساس ناقص بودن و ناکافی بودن اغلب منجر به احساس شرم شدید می شود. افرادی که این طرحواره را توسعه میدهند در خانههایی بزرگ میشوند که در آن رفتار یکی یا هر دو والدین بسیار انتقادی بوده و این احساس را به کودکان می دهند که بی قید و شرط لایق عشق نیستند.
6_ طرحواره شکست
این طرحواره به این باور اشاره دارد که شما در زندگی شخصی، شغلی، مدرسه یا ورزش خود قادر به برتری یا حتی عملکردی یکسان با همسالان خود نیستید. آیا در خانواده ای بزرگ شده اید که چیزی کمتر از یک “20” به معنای شکست خورده بودن است؟ اگر در دوران کودکی دائماً چنین تجربیاتی داشته اید، ممکن است این طرحواره را ایجاد کرده باشید.
7_ طرحواره وابستگی/بی کفایتی
این طرحواره به این باور اشاره دارد که شما به اندازه ای که قادر به انجام مسئولیت های روزانه باشید، کافی و مستقل نیستید. به طور کلی، کودکان مبتلا به این طرحواره توسط والدین خود تشویق نمی شدند تا مستقل عمل کنند و اعتماد به نفس خود را در توانایی مراقبت از خود ایجاد کنند.
8_ طرحواره آسیب پذیری در برابر آسیب و بیماری
آیا همیشه احساس می کنید که ساعت و روز قیامت شخصی شما در حال نزدیک شدن است؟! این طرحواره به این باور اشاره دارد که فاجعه بزرگ بعدی شما در راه است، چه پزشکی، مالی، روانی و غیره. داشتن این طرحواره ممکن است منجر به اتخاذ اقدامات احتیاطی شدید برای محافظت از خود شود. در بسیاری از موارد، ممکن است با پدر و مادری ترسو و بدبین بزرگ شده باشیم که به ما گفته دنیا مکان خطرناکی است.
9_ طرحواره گرفتار/خویشتن تحول نیافته
افرادی که با طرحواره گرفتار دست و پنجه نرم می کنند معمولاً مرزهای کمی دارند و به لحاظ احساسی بیش از حد در روابط خود درگیر می شوند. همچنین ممکن است شامل فقدان حس جهت یابی یا قطب نمای درونی باشند. این طرحواره اغلب توسط والدینی ایجاد میشود که کنترلکننده، آزاردهنده یا بیش از حد محافظتکننده هستند تا جایی که کودک از ایجاد حس خودباوری محروم می شود.
10_ طرحواره استحقاق / بزرگمنشی
این طرحواره بر این باور است که شما بر دیگران برتری دارید. برخی ممکن است تمرکز اغراق آمیزی روی جزئیاتی داشته باشند که معتقدند این برتری را نشان می دهند (مثلاً بودن در دسته ثروتمندترین یا موفق ترین افراد). افراد دارای این طرحواره برای دستیابی به قدرت و کنترل درگیر این رفتارها بوده و اساساً به دنبال تأیید یا توجه نیستند.
11_طرحواره خودکنترلی یا خود انضباطی ناکافی
این طرحواره به ناتوانی در تحمل هرگونه تحریک در رسیدن به اهدافتان و همچنین ناتوانی در اجتناب از نشان دادن انگیزه ها یا احساساتتان اشاره دارد. در شکل خفیف تر، ممکن است تاکید اغراق آمیزی بر اجتناب از درد، درگیری، رویارویی یا مسئولیت داشته باشید. وقتی فقدان خودکنترلی شدید باشد، رفتار مجرمانه یا اعتیادآور ممکن است رخ دهد.
12_ طرحواره اطاعت
در این طرحواره یک احساس اجبار نسبت به تسلیم شدن غیرقابل کنترل در برابر دیگران وجود دارد. این رفتار معمولاً برای جلوگیری از مواردی مانند درگیری، عصبانیت یا رها شدن انجام می شود. افراد دارای این طرحواره معمولاً فکر می کنند که تجربیات، نظرات، احساسات و خواسته های آنها به اندازه اطرافیانشان مهم نیست. در بسیاری از مواقع، اطاعت میتواند منجر به ایجاد خشم در طول زمان شود که ممکن است خود را با علائم ناسالمی مانند رفتار منفعل-پرخاشگرانه یا فوران خشم نشان دهد.
13_ طرحواره ایثار
این طرحواره به فدا کردن بیش از حد نیازهای خود برای کمک به دیگران اشاره دارد. از نشانه های رایج این از خودگذشتگی، جلوگیری از ایجاد درد برای دیگران و اجتناب از احساس گناه از به دلیل حس خودخواهی است. این طرحواره گاهی اوقات منجر به درک این موضوع می شود که نیازهای شما به اندازه کافی برآورده نمی شود و از همین روی ممکن است نسبت به کسانی که برای آنها فداکاری می کنید عصبانی شوید.
14_ طرحواره بازداری هیحانی
این طرحواره شامل این باور است که باید کنش، احساس یا ارتباطات خود را سرکوب کنید. این کار معمولاً برای جلوگیری از عدم تأیید دیگران، احساس شرم یا از دست دادن کنترل تکانه های خود است. علاوه بر این، ممکن است در بیان آسیب پذیری یا بیان آزادانه نیازها یا احساسات خود مشکل داشته باشید و ممکن است به دلیل تأکید بیش از حد بر منطقی بودن، به تجربیات عاطفی و هیجانی خود توجه نکنید.
15_ طرحواره پذیرش جویی/جلب توجه
این طرحواره به تأکید بر جلب تأیید و جذب توجه دیگران اشاره دارد که اغلب به بهای نیازهای واقعی و احساسات خود فرد تمام می شود. همچنین می تواند شامل اهمیت دادن بیش از حد به موقعیت و ظاهر به عنوان وسیله ای برای به رسمیت شناخته شدن و پذیرش باشد.
16_ طرحواره منفی گرایی/بدبینی
این طرح واره به تمرکز رایج و مادامالعمر بر جنبههای منفی زندگی و به حداقل رساندن و یا نادیده گرفتن جنبههای مثبت اشاره دارد. افراد دارای این طرحواره در لذت بردن از اتفاقات و پدیده ها مشکل دارند زیرا آنها همیشه نگران عناصر نارضایتی یا مشکلات احتمالی آینده هستند که احتمالاً ممکن است ایجاد شود.
17_ طرحواره معیارهای سرسختانه/عیب جویی افراطی
این طرح واره به این باور اشاره دارد که شما باید استانداردهای بسیار بالایی از عملکرد یا رفتار را رعایت کنید. فردی که این الگوی اعتقادی دارد معمولاً برای جلوگیری از انتقاد این کار را انجام می دهد. استانداردهای بی امان معمولاً به صورت کمال گرایی، سخت گیری افراطی، و زندگی با «بایدهای» غیرعادی زیادی در چندین زمینه از زندگی خود را نشان می دهند (مثلاً ما همیشه «باید» مفید باشیم). این طرح واره اغلب منجر به آسیب قابل توجهی در توانایی فرد برای تجربه لذت و آرامش می شود و می تواند بر سلامت، اعتماد به نفس و رضایت از رابطه تأثیر منفی بگذارد.
18_ طرحواره تنبیه
اصلی ترین مضمون این طرحواره، اعتقاد به این است که افراد باید به دلیل اشتباهاتشان، سخت مجازات شوند. افرادی که دارای این طرحواره هستند، معمولاً انتقادی و نابخشودنی هستند. این طرحواره اغلب خود را به عنوان افرادی نشان می دهد که با سایر افراد (از جمله خودشان) که استانداردهای آنها را برآورده نمی کنند، عصبانی، تحمل ناپذیر، به شدت مقرراتی و بی حوصله رفتار می کنند.
کپینگ ها یا پاسخ های غیر مفید به طرحواره ها
سه پاسخ اصلی غیر مفید به طرحواره ها وجود دارد: تسلیم، اجتناب و جبران بیش از حد.
- تسلیم:
تسلیم شدن در طرحواره به روش هایی اشاره دارد که در آن افراد منفعلانه به تسلیم اجبارهای طرحوارهشان می شوند. آنها طرحواره را به عنوان واقعیت می پذیرند و سپس به روش هایی عمل می کنند که طرحواره را تایید می کند.
برای مثال، فردی با طرحواره رها شدگی/بی ثباتی ممکن است شریکی را انتخاب کند که قادر به تعهد به روابط بلندمدت نباشد. آنها عاشق افرادی می شوند که از نظر عاطفی برای یک رابطه آماده نیستند، یا افرادی که “کامل” هستند اما به صورت اتفاقی متاهل هستند! فراتر از احساس خوب، مردم می خواهند که درست باشند. اگر باور داشته باشید چیزی درست است، شما تمام تلاش خود را برای ایجاد آن واقعیت انجام خواهید داد، حتی اگر به قیمت خوشبختی و احساس خوب شما تمام شود.
- اجتناب از طرحواره
اجتناب از طرحواره به روش هایی اشاره دارد که افراد از فعال سازی طرحواره ها اجتناب می کنند.
سه نوع اجتناب از طرحواره وجود دارد: شناختی، عاطفی و رفتاری.
- اجتناب شناختی به تلاش هایی اطلاق می شود که افراد انجام می دهند تا به رویدادهای ناراحت کننده فکر نکنند.
- اجتناب هیجانی به تلاش های خودکار یا داوطلبانه برای جلوگیری از احساسات دردناک اشاره دارد.
- اجتناب رفتاری انجام دادن (یا عدم انجام) یک اقدام برای اجتناب از موقعیت هایی است که طرحواره ها و دردهای روانی مرتبط با آن را تحریک می کنند. جبران افراطی طرحواره
سومین پاسخ مقابله ای، جبران بیش از حد است. فرد به گونه ای رفتار می کند که به نظر می رسد برعکس طرحواره او باشد تا بازهم از ایجاد طرح واره جلوگیری کند. ممکن است به نظر برسد که شما به شیوه ای سالم رفتار می کنید، اما افراط در همان رفتار به ظاهر سالم نیز نوع دیگری از افراط است که مجموعه ای از عواقب خاص را به همراه دارد. به احتمال زیاد، شما فقط الگوهای مشکل ساز بیشتری ایجاد خواهید کرد که به هر حال منجر به راه اندازی دوباره طرحواره های شما می شود.
به طور خلاصه می توان گفت، این طرحوارههای ناسازگار اولیه را میتوان در همه انواع خانوادهها، از جمله خانواده های ناسازگار و یا سواستفاده گر گرفته تا خانواده های خوشنیت و محترم مشاهده کرد. اکنون که پس از مطالعه این مقاله ایده ای از این طرحواره ها دارید و می دانید که احتمالا چگونه به آن ها پاسخ می دهید، این شانس را دارید که مسیر متفاوتی را برای زندگی انتخاب کنید.
همکاران متخصص سرشت برساد در دپارتمان طرحواره درمانی همراهتان هستند تا با شناخت بهتر طرحواره ها و استفاده بهتر از آن ها، زندگی، امروز و آینده بهتری برای خود بسازید. این آینده شامل روابط، شغل و خیلی از ابعاد دیگر زندگی شما می شود.
منابع:
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2007). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford
3 پاسخ